Amerykańska kinematografia ma wiele twarzy, przynajmniej tyle, ile gwiazd i pasów na fladze USA. Od ponadczasowych arcydzieł – lub po prostu filmów zasługujących na odkrycie – aż po powstające współcześnie opowieści. Tu, na {Mocnych Punktach}, staram się pokazywać tę różnorodność, zestawiając ze sobą klasyki z utworami, które być może kiedyś się nimi staną. Nieprzypadkowo więc rekomenduję wydarzenie, które ma niemal identyczną misję.
Spośród 146 tytułów, jakie znalazły się w programie siedemnastej edycji TAURON American Film Festival (17-22 listopada 2026 roku), wybrałem pięć, które warto obejrzeć we Wrocławiu.
Gubernator (reż. Robert Rossen, 1949)
Willie Stark (nagrodzony Oscarem za tę rolę Broderick Crawford), prowincjonalny idealista marzący o naprawie systemu lub – jak go nazywają Adam Garbicz i Jacek Klinowski w pierwszym tomie „Kina, wehikułu magicznego” – „autentyczny, prostolinijny obrońca interesów społecznych biedoty”, zostaje wykorzystany przez politycznych graczy jako kandydat na gubernatora. Nieporadny i naiwny pierwotnie mężczyzna wnet odkrywa, jak przemawiać do zbiorowych frustracji i uzyskać poparcie zwykłych ludzi, a zdobywszy tę wiedzę, przeistacza się w – to ponownie Garbicz i Klinowski – „przeżartego nienawiścią dyktatora”. Dzięki charyzmie i bezwzględności sięga po urząd, który na wstępie wykorzystuje do realizacji ambitnych projektów mających służyć obywatelom, a następnie – do budowania własnego imperium. Rozwój jego kariery obserwuje reporter Jack Burden (John Ireland), który pod wpływem fascynacji przywódcą wpada w spiralę intryg, manipulacji i moralnego zepsucia. Wyreżyserowany przez Roberta Rossena „Gubernator” (1949) – najstarszy film pokazywany na tegorocznym American Film Festival – to przenikliwe studium populizmu, korupcji oraz uwodzicielskiej siły władzy. Nie ma tu rozstrzygnięcia, czy główny bohater (czy raczej antybohater) jest utopistą, który stopniowo ulega pokusom związanym ze sprawowaną funkcją, czy cynikiem, od początku czerpiącym z mocy oferowanej mu przez stanowisko. Ta niejednoznaczność czyni zresztą obraz dziełem szalenie aktualnym. Trudno bowiem nie dostrzec w protagoniście (czy też – znowu – antagoniście) pewnych rysów prezydenta Donalda Trumpa, a w samym przekazie niepokojącej konstatacji, że oto zagrożenie dla demokracji – nie tylko USA, ale i całego świata – wcale nie musi przyjść z zewnątrz. Może wyrosnąć u źródła, i to przy aplauzie wyborców.
Bedford Park (reż. Stephanie Ahn, 2026)
Audrey (Hee-Seo Choi vel Moon Choi), trzydziestokilkuletnia Amerykanka koreańskiego pochodzenia, dowiedziawszy się, że jej matka miała wypadek, przyjeżdża do rodzinnego domu, by pomóc ledwo mówiącej po angielsku kobiecie w załatwieniu formalności związanych ze stłuczką. Powrót na stare śmieci nie ma w sobie bynajmniej nic z beztroskiej podróży do krainy dzieciństwa. To raczej naznaczona resentymentami wyprawa ku bolesnej przeszłości, która kładzie się cieniem na dzisiejszości i – a jakżeby inaczej – familijnych stosunkach. Niedługo po tej swoistej repatriacji Audrey poznaje odpowiedzialnego za samochodową kraksę Eliego (Sukku Son), z którym – pomimo początkowej doń niechęci – buduje najpierw nieoczywistą, a potem intymną więź. Sęk w tym, że on, w młodości adoptowany i wychowany w typowo jankeskich warunkach – a zatem wyrwany z ojcowizny wraz z korzeniami – wnosi do tej znajomości własne demony i bagaż trudnych doświadczeń. Czy jest przyszłość dla takiej relacji? W swoim pełnometrażowym debiucie Stephanie Ahn opowiada o tym, że dziedziczenie nie dotyczy wyłącznie genów, ale i tożsamości kulturowej oraz wewnętrznych ran. „Bedford Park” (2026) to historia poszukiwania dla siebie miejsca w rzeczywistości, która rozdarta jest pomiędzy tym, co tu i teraz, a tym, co tam i kiedyś, czyli światem reprezentowanym przez przodków, z pokolenia na pokolenie przekazujących następnym generacjom zlepek żalu, gniewu, tęsknoty i cierpienia. Reżyserka z empatią zastanawia się nad tym, czy da się uniknąć przyjmowania tego emocjonalnego spadku. Nic, tylko czekać na jej kolejne projekty.
Pełna recenzja dostępna tutaj.
Mysz (reż. Kelly O’Sullivan, Alex Thompson, 2026)
Ilekroć na American Film Festival pojawiają się Kelly O’Sullivan i Alex Thompson, tylekroć poziom wydarzenia jest wyższy. Tak było zwłaszcza w 2019 roku, gdy duet zaprezentował wyreżyserowany przez niego i z nią w roli głównej komediodramat „Święta Frances”, który zgarnął skądinąd nagrodę publiczności w konkursie Spectrum (obecnie TAURON Breakthrough Competition). Tak było również pięć lat później, kiedy w sekcji Festival Favorites pokazano „Światełko w tunelu” (2024), za kamerą którego stanęli już oboje. Czy tak będzie i tym razem? Niewykluczone, zwłaszcza że O’Sullivan i Thompson ponownie przylatują do Wrocławia. Ich „Mysz” (2026), wyświetlana w ramach cyklu historii o dorastaniu (Young Americans), przenosi widza do niewielkiego North Little Rock w stanie Arkansas. Jest początek XXI wieku. Wprawdzie licealistki Callie (Chloe Coleman) i Minnie (Katherine Mallen Kupferer) sporo dzieli, ale i tak są najlepszymi przyjaciółkami. Tragedia sprawia, że życie tej drugiej wywraca się do góry nogami. Zamiast szukać wsparcia u własnej matki, dziewczyna zbliża się do rodzicielki swojej kumpeli, która właśnie doświadczyła ogromnej straty. O’Sullivan i Thompson przyglądają się tym relacjom z powagą, ale i z właściwą sobie przystępnością. O dorastaniu, wychodzeniu z szafy i żałobie opowiadają bez zadęcia, ze zrozumieniem zarówno ważkości tematu, jak i kreślonych na ekranie – a wcześniej na papierze – bohaterek.
Pełna recenzja dostępna tutaj.
Union County (reż. Adam Meeks, 2026)
Cody Parsons (Will Poulter), mężczyzna uzależniony od narkotyków – w tym, rzecz jasna, od dziesiątkujących Amerykę opioidów – chcąc uniknąć dalszej odsiadki w więzieniu, decyduje się na wzięcie udziału w specjalnym i trwającym osiemnaście miesięcy sądowym programie rehabilitacyjnym. Jego droga do trzeźwości, jak zresztą łatwo się domyślić, jest kręta. Młodzian musi wszak odnaleźć się w nowych realiach, czyli zdobyć pracę, która pozwoli się usamodzielnić, a także nauczyć się funkcjonowania bez używek. W procesie wychodzenia na prostą towarzyszy mu brat Jack (Noah Centineo), również – o, zgrozo! – zmagający się z nałogiem. Panowie, nie ręka w rękę bynajmniej, próbują uporać się z wyzwaniami, jakie stawia przed nimi życie. Problem w tym, że każdy robiony przez nich krok ku normalności jest obciążony ryzykiem powrotu do dawnych nawyków. W filmie „Union County” (2026), którego tytuł odnosi się do jednostki administracyjnej w stanie Ohio, reżyser Adam Meeks, za punkt wyjścia wziąwszy zrealizowaną w 2020 roku krótkometrażówkę, a następnie zderzywszy ze sobą aktorów profesjonalnych z będącymi w terapii naturszczykami, unika znanych kinu społecznie zaangażowanemu uproszczeń i taniej sensacji. W efekcie utwór jawi się jako coś na wzór fabularyzowanego dokumentu, w którym na pierwszy plan wydobyty zostaje kontrast pomiędzy samotnością a wspólnotą. Oto bowiem potrzeba całej wioski – albo raczej hrabstwa – by pomóc człowiekowi wyrwać się ze szponów śmiercionośnych substancji.
Pełna recenzja dostępna tutaj.
Mumford & Sons i goście (reż. Sam Jones, 2026)
Czwartek, 24 października 2013 roku. Na American Film Festival odbywa się polska premiera dokumentu „Big Easy Express” (2012) w reżyserii Emmetta Malloya. To zdecydowanie jedna z najlepszych rzeczy, jakie kiedykolwiek znalazły się w programie wrocławskiej imprezy. Impreza to skądinąd dobre słowo. Bo choć na sali kinowej jest raptem kilkadziesiąt osób – nie dość, że to poranny blok, to jeszcze w tym samym czasie w innym zakątku Kina Nowe Horyzonty pokazywani są „Kumple od kufla” (reż. Joe Swanberg, 2013) – panuje na niej doskonała atmosfera. Trzy zyskujące na popularności kapele – Mumford & Sons, Edward Sharpe and the Magnetic Zeros i Old Crow Medicine Show – przemierzają koleją Stany Zjednoczone, czerpiąc najprawdziwszą radość z tworzenia muzyki. Zatrzymują się raz po raz, by koncertować. Ludzie zgromadzeni na widowni wystukują rytm. Da się wyczuć ekscytację. Teraz, nieco ponad trzynaście lat od tego wydarzenia, na festiwalu zaprezentowany zostanie film „Mumford & Sons i goście” (reż. Sam Jones, 2026), który jest swoistą kontynuacją „Big Easy Express”. Formuła jest w zasadzie identyczna. Pociąg wciąż jedzie wprost do chwały, a na jego pokładzie tytułowi artyści bawią się, grając na instrumentach i śpiewając. Dla osób, które uczestniczyły w projekcji w 2013 roku, jest to seans obowiązkowy. Albo inaczej: to po prostu seans obowiązkowy. Dla wszystkich.
